Hoà âm – phối khí là gì? vai trò của các khái niệm này trong âm nhạc ra sao

Hoà âm (Harmony)Phối khí (Arrangement), là những yếu tố rất quan trọng tạo nên sự phong phú và màu sắc cho một tác phẩm âm nhạc. Đừng lo nếu bạn chưa có kiến thức gì nhé, bài viết sau đây sẽ giải thích thật đơn giản.

Hãy quay lại với ý tưởng âm nhạc là một ngôn ngữ hoặc một câu chuyện.

Hoà âm (Harmony): Màu Sắc và Cảm Xúc

Nếu giai điệu (Melody) là dòng nốt nhạc đi nối tiếp nhau tạo nên “câu chuyện chính” mà bạn dễ nghe và dễ nhớ nhất (như lời bài hát vậy, nốt cứ chạy từ Đô sang Rê, sang Mi…), thì Hoà âm là về việc chơi nhiều nốt nhạc CÙNG LÚC nhằm làm nền cho “câu chuyện chính” đó.

Đơn giản là: Khi bạn gảy hoặc nhấn nhiều phím đàn piano, nhiều dây guitar cùng một lúc và chúng tạo ra một âm thanh nghe “thuận tai” hoặc có một cảm giác đặc biệt (buồn, vui, căng thẳng, nhẹ nhàng…).

Kết quả của Hoà âm: Tạo ra Hợp âm (Chord). Hợp âm là một nhóm từ ba nốt nhạc trở lên được chơi đồng thời.

Vai trò của Hoà âm:

  • Tạo chiều sâu: Nó thêm “lớp” cho âm nhạc, không còn chỉ là một dòng nốt đơn điệu.
  • Tạo cảm xúc: Đây là vai trò cực kỳ quan trọng! Các hợp âm khác nhau (ví dụ: hợp âm Đô Trưởng C Major nghe tươi sáng, hợp âm Đô Thứ C Minor nghe buồn man mác) mang lại những cảm giác khác nhau cho người nghe. Hoà âm là yếu tố chính quyết định “tâm trạng” của bài hát.
  • Làm nền cho giai điệu: Giai điệu thường “đứng” trên nền của hoà âm. Hoà âm hỗ trợ và làm nổi bật giai điệu.
  • Tạo sự chuyển động (Progression): Các hợp âm thường không đứng yên mà chuyển từ hợp âm này sang hợp âm khác (gọi là chuỗi hoà âm – chord progression). Sự chuyển động này tạo ra sự “tiến triển” và thu hút cho bài nhạc.

Hãy hình dung: Nếu giai điệu là “đường nét” của bức tranh, thì hoà âm là “màu sắc” mà bạn tô lên bức tranh đó. Màu tươi sáng hay trầm buồn, màu nóng hay màu lạnh… đều do hoà âm quyết định.

Phối khí (Arrangement): Ai Chơi Gì và Chơi Như Thế Nào?

Sau khi có “bài hát gốc” gồm Giai điệu và Hoà âm, thì Phối khí là công đoạn quyết định xem NHẠC CỤ NÀO sẽ chơi phần nào trong bài hát đó, và cách chúng kết hợp với nhau ra sao để tạo nên âm thanh cuối cùng mà bạn nghe thấy.

Đơn giản là: Ai (nhạc cụ gì – đàn piano, guitar, trống, violin, giọng hát…) sẽ chơi giai điệu? Ai sẽ chơi phần hoà âm (các hợp âm)? Ai sẽ chơi phần nhịp điệu (trống, bass)? Khi nào thì nhạc cụ này bắt đầu chơi? Khi nào thì nó ngừng lại? Chơi to hay chơi nhỏ? Chơi nhanh hay chơi chậm? Nghe dày dặn hay thưa thớt?

Vai trò của Phối khí:

  • Tạo cấu trúc và hình thái: Phối khí quyết định bài nhạc nghe “hoành tráng” với cả dàn nhạc giao hưởng, hay chỉ đơn giản là một người hát với cây guitar mộc mạc.
  • Tạo hiệu quả âm thanh: Bằng cách sắp xếp các nhạc cụ và cách chúng chơi, người phối khí tạo ra các lớp âm thanh, điểm nhấn, và các hiệu ứng để bài nhạc nghe thú vị và không bị nhàm chán.
  • Dẫn dắt cảm xúc: Việc lựa chọn nhạc cụ (tiếng violin nghe buồn hơn tiếng kèn trumpet chẳng hạn), cách chúng chơi (kéo dài, ngắt gọn…), và sự tương tác giữa chúng giúp tăng cường hoặc thay đổi cảm xúc mà hoà âm mang lại.
  • Phù hợp với thể loại: Cùng một bài hát, nếu phối khí theo kiểu Rock sẽ khác, theo kiểu Jazz sẽ khác, theo kiểu Ballad sẽ khác…

Hãy hình dung: Nếu Hoà âm là “các nguyên liệu” (gia vị, rau củ, thịt cá) có sẵn để nấu ăn, thì Phối khí là “công thức nấu ăn” và “cách bạn trình bày món ăn”. Bạn sẽ dùng những nguyên liệu đó để làm món súp, món xào hay món nướng? Dùng bao nhiêu? Cho vào lúc nào? Ai sẽ làm công đoạn nào (cắt rau, nêm gia vị, đảo)? Món ăn thành phẩm trông sẽ như thế nào trên đĩa?

Tóm lại:

Hoà âm: Là về việc các nốt nhạc vang lên CÙNG LÚC (tạo thành hợp âm), mang đến màu sắc và cảm xúc cho bài nhạc, là “cái nền” cho giai điệu.

Phối khí: Là về việc sắp xếp và chỉ định NHẠC CỤ NÀO sẽ chơi phần nào (giai điệu, hoà âm, nhịp điệu…), và cách chúng tương tác để tạo ra âm thanh hoàn chỉnh, là “cách bài nhạc được thể hiện”.

Hoà âm và Phối khí là 2 công đoạn luôn đi đôi với nhau để tạo nên một tác phẩm âm nhạc hoàn chỉnh và truyền cảm mà chúng ta nghe và thưởng thức hàng ngày. Dù bạn chỉ mới bắt đầu học nhạc, việc dần làm quen với các khái niệm này (thông qua việc nghe nhạc, tập chơi hợp âm cơ bản) sẽ giúp bạn cảm thụ và hiểu âm nhạc sâu sắc hơn rất nhiều.

Cập nhật mới nhất vào 10/05/2025 bởi admin | Xuất bản: 10/05/2025